یک نکته مهم را همین ابتدا روشن کنیم: شما به عنوان یک شخص حقیقی یا حقوقی نمی توانید مستقیماً برای کسی احضاریه الکترونیکی ارسال کنید. احضاریه فقط توسط مقام قضایی (قاضی، بازپرس یا دادیار) صادر می شود و از طریق سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی (ثنا) به طرفین پرونده ارسال می گردد. کاری که شما می توانید انجام دهید، سه چیز است: اول، ابلاغیه ها و احضاریه های خودتان را در سامانه ثنا مشاهده کنید؛ دوم، با ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، از دادگاه بخواهید برای طرف مقابل احضاریه صادر کند؛ سوم، در مواردی که نیاز به پرونده قضایی ندارید، اظهارنامه الکترونیکی برای طرف مقابل ارسال کنید. در این راهنما هر سه مسیر را گام به گام، با تعرفه های به روز 1405 و نکات کاربردی بررسی می کنیم.
احضاریه الکترونیکی دقیقاً چیست و چه فرقی با ابلاغیه دارد
در نظام قضایی ایران، هر پیامی که از طرف دادگستری برای افراد پرونده فرستاده می شود، یکسان نیست. سه اصطلاح پرکاربرد وجود دارد که دانستن تفاوت آن ها از همان ابتدا، جلوی سردرگمی شما را می گیرد:
تعریف سه سند مهم قضایی:
- احضاریه: دستوری از طرف مقام قضایی که شما را ملزم می کند در زمان و مکان مشخصی در دادگاه، دادسرا یا کلانتری حاضر شوید. عدم حضور بدون عذر موجه می تواند منجر به جلب شود.
- ابلاغیه: مفهوم عام تری است و هر نوع اطلاع رسانی قضایی (شامل احضاریه، اخطاریه، تصمیم نهایی دادگاه و…) را در بر می گیرد.
- اظهارنامه: پیامی رسمی که یک شخص (نه دادگاه) برای شخص دیگر می فرستد تا ادعا، درخواست یا اخطار خود را به صورت قانونی مطرح کند. اظهارنامه پیش زمینه بسیاری از پرونده های حقوقی است.
پیش از تصویب قانون اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی و راه اندازی سامانه ثنا در سال 1394، تمام این اسناد به صورت کاغذی و از طریق مامور ابلاغ به دست افراد می رسید. امروزه طبق ماده 175 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده 173 قانون آیین دادرسی مدنی، اصل بر ابلاغ الکترونیکی است و ابلاغ کاغذی فقط در شرایط خاص و به عنوان استثنا انجام می شود.
چه کسانی اجازه صدور احضاریه الکترونیکی را دارند
صدور احضاریه یک صلاحیت انحصاری است و فقط اشخاص زیر می توانند آن را صادر کنند:
قاضی رسیدگی کننده
در پرونده های حقوقی، کیفری، خانوادگی و تجاری
بازپرس و دادیار
در مرحله تحقیقات مقدماتی پرونده های کیفری
شورای حل اختلاف
برای دعاوی کوچک و سازش بین طرفین
اجرای احکام
برای اجرای حکم قطعی و حضور محکوم له یا علیه
پس اگر جایی شنیدید که شخصی می خواهد برای شما احضاریه بفرستد، یا قصد دارد از طریق سامانه ثنا شما را احضار کند، این ادعا از پایه نادرست است. تنها کاری که آن شخص می تواند انجام دهد، ثبت دادخواست یا شکواییه است که در ادامه توضیح می دهیم.
پیش نیازها: ثبت نام در سامانه ثنا و دریافت رمز شخصی
برای دریافت هر نوع ابلاغیه الکترونیکی، ابتدا باید در سامانه ثنا (سامانه ثبت نام الکترونیک قضایی) ثبت نام کرده باشید. بدون ثبت نام در ثنا، احضاریه برای شما ارسال نمی شود و در بسیاری از پرونده ها، ابلاغ به صورت قانونی انجام شده تلقی می شود حتی اگر شما آن را نبینید.
هشدار مهم:
طبق قانون، اگر ابلاغیه الکترونیکی برای شما صادر شود و شما تا 5 روز آن را مشاهده نکنید، ابلاغ قانونی انجام شده تلقی می شود و مهلت های قانونی (مانند مهلت تجدیدنظرخواهی 20 روزه) از همان روز شروع می شود. پس حتماً هر چند روز یک بار سامانه را چک کنید.
مراحل ثبت نام در ثنا:
- مراجعه حضوری به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در سراسر کشور.
- همراه داشتن اصل کارت ملی و شناسنامه.
- احراز هویت بیومتریک (اثر انگشت و تصویر چهره) توسط متصدی دفتر.
- دریافت نام کاربری (کد ملی) و رمز عبور شخصی.
- فعال سازی حساب در سامانه adliran.ir و تغییر رمز اولیه.
هزینه ثبت نام در ثنا در سال 1405 برای اشخاص حقیقی حدود 70 تا 100 هزار تومان است و برای اشخاص حقوقی کمی بیشتر محاسبه می شود. این هزینه یک بار پرداخت می شود و اعتبار حساب شما دائمی است.
مشاهده احضاریه و ابلاغیه های دریافتی در سامانه ثنا
پس از ثبت نام، هر زمان که احضاریه یا ابلاغیه ای برای شما صادر شود، یک پیامک از طرف سامانه ابلاغ قضایی (با سرشماره ADLIRAN) به تلفن همراه شما ارسال می شود. این پیامک حاوی متن کامل احضاریه نیست، بلکه فقط اطلاع می دهد که یک ابلاغیه جدید در حساب شما قرار گرفته است.
گام های مشاهده احضاریه:
- وارد سایت adliran.ir شوید.
- از منوی بالا، گزینه «ابلاغ های الکترونیکی» یا «سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی» را انتخاب کنید.
- کد ملی و رمز شخصی خود را وارد کنید.
- کد امنیتی (captcha) را تکمیل کرده و وارد پنل شوید.
- در صفحه اصلی، لیست ابلاغیه های جدید و قبلی نمایش داده می شود.
- روی ابلاغیه مورد نظر کلیک کنید تا متن کامل، شماره پرونده، شعبه صادرکننده و مهلت حضور را مشاهده کنید.
- در صورت نیاز، می توانید فایل پی دی اف ابلاغیه را دانلود و چاپ کنید.
نکته کاربردی: سامانه ثنا یک اپلیکیشن موبایل رسمی به نام «ثنا» دارد که برای اندروید و آی او اس در دسترس است. با نصب این برنامه، به محض صدور ابلاغیه جدید، نوتیفیکیشن روی گوشی شما نمایش داده می شود و نیازی به ورود مداوم به سایت نیست.
چگونه از دادگاه بخواهیم برای طرف مقابل احضاریه صادر کند
اگر شما شاکی، خواهان یا مدعی هستید و می خواهید طرف مقابل به دادگاه احضار شود، باید یک پرونده قضایی تشکیل دهید. این کار از طریق ثبت دادخواست (در دعاوی حقوقی) یا شکواییه (در پرونده های کیفری) انجام می شود. پس از ثبت، مقام قضایی پرونده را بررسی می کند و در صورت صلاح، احضاریه برای طرف مقابل صادر می کند.
مراحل ثبت دادخواست برای احضار طرف مقابل:
- تهیه متن دادخواست یا شکواییه شامل مشخصات طرفین، خواسته یا موضوع شکایت و دلایل و منضمات.
- مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی.
- ارائه مدارک هویتی و مستندات پرونده.
- پرداخت هزینه دادرسی (که بسته به نوع و مبلغ خواسته متغیر است).
- ثبت نهایی دادخواست و دریافت شماره پرونده 16 رقمی.
- ارجاع پرونده به شعبه رسیدگی کننده توسط مدیر دفتر دادگاه.
- صدور احضاریه برای طرف مقابل توسط مقام قضایی و ارسال از طریق سامانه ثنا.
نکته کاربردی:
اگر طرف مقابل در سامانه ثنا ثبت نام نکرده باشد، احضاریه به صورت کاغذی و از طریق مامور ابلاغ به آدرس او ارسال می شود. پس نگران این موضوع نباشید؛ پرونده متوقف نمی شود.
جایگزین احضاریه: ارسال اظهارنامه الکترونیکی
در بسیاری از موارد، شما نیازی به احضار طرف مقابل در دادگاه ندارید و فقط می خواهید یک ادعا، درخواست یا اخطار را به صورت رسمی و قانونی به او اعلام کنید. در این شرایط، اظهارنامه الکترونیکی بهترین، سریع ترین و کم هزینه ترین راه است.
اظهارنامه از طریق همان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال می شود و طرف مقابل آن را در سامانه ثنا دریافت می کند. تفاوت اصلی اینجاست: اظهارنامه الزامی برای حضور در دادگاه ایجاد نمی کند، اما سند رسمی است و در دادگاه قابل استناد است.
موارد کاربرد اظهارنامه الکترونیکی:
- مطالبه طلب و اعلام آمادگی برای دریافت وجه
- اخطار تخلیه ملک به مستاجر
- فسخ یک طرفه قرارداد
- اعلام خسارت و مطالبه آن پیش از طرح دعوا
- اثبات ادعا در دادگاه (مثلاً اثبات اینکه شما پیش از طرح دعوا، حق خود را مطالبه کرده اید)
- اعلام فسخ قرارداد اجاره، خرید و فروش یا مشارکت
مراحل گام به گام ارسال اظهارنامه الکترونیکی
هفت گام برای ارسال اظهارنامه:
- نگارش متن اظهارنامه: متن باید روشن، کوتاه و بدون توهین باشد. موضوع، خواسته و دلایل را به صورت بند بند بنویسید.
- مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی: همراه داشتن کارت ملی و مشخصات کامل طرف مقابل (نام، نام خانوادگی، کد ملی و آدرس).
- ثبت اظهارنامه در سامانه: متصدی دفتر، متن شما را در سامانه ثبت می کند.
- پرداخت هزینه: هزینه ارسال اظهارنامه در سال 1405 برای اشخاص حقیقی حدود 60 تا 80 هزار تومان است.
- دریافت رسید: رسید الکترونیکی شامل شماره اظهارنامه و کد پیگیری به شما داده می شود.
- ارسال برای طرف مقابل: اظهارنامه در سامانه ثنا برای مخاطب قرار می گیرد.
- دریافت گواهی ابلاغ: پس از مشاهده توسط طرف مقابل، گواهی ابلاغ در حساب شما قرار می گیرد که در دادگاه قابل استفاده است.
جدول مقایسه احضاریه، دادخواست و اظهارنامه
| ویژگی | احضاریه | دادخواست | اظهارنامه |
|---|---|---|---|
| صادر کننده | مقام قضایی | خواهان (شخص) | شخص (مظهر) |
| هدف | الزام به حضور در مرجع قضایی | تشکیل پرونده و رسیدگی | اعلام رسمی ادعا یا درخواست |
| الزام قانونی برای مخاطب | بله، در غیر این صورت جلب می شود | پس از صدور احضاریه | خیر، فقط اطلاع رسانی رسمی |
| هزینه تقریبی 1405 | رایگان (برای مخاطب) | متغیر بر اساس خواسته | حدود 60 تا 80 هزار تومان |
| نحوه ارسال | از طریق سامانه ثنا | دفتر خدمات قضایی | دفتر خدمات قضایی |
هزینه ها و تعرفه های خدمات قضایی الکترونیک در سال 1405
تعرفه خدمات الکترونیک قضایی هر سال توسط قوه قضاییه به روز می شود. بر اساس آخرین بخشنامه های منتشر شده در سال 1405، هزینه های اصلی به شرح زیر است:
- ثبت نام در ثنا (اشخاص حقیقی): حدود 70 تا 100 هزار تومان
- ثبت نام در ثنا (اشخاص حقوقی): حدود 150 تا 200 هزار تومان
- ارسال اظهارنامه: حدود 60 تا 80 هزار تومان
- ثبت دادخواست حقوقی غیرمالی: حدود 250 تا 350 هزار تومان
- ثبت دادخواست حقوقی مالی: 2.5 درصد مبلغ خواسته (با کف و سقف مشخص)
- ثبت شکواییه کیفری: حدود 100 تا 150 هزار تومان
- دریافت گواهی الکترونیکی ابلاغ: رایگان
توجه:
این تعرفه ها بر اساس بخشنامه های نیمه اول سال 1405 نوشته شده اند و ممکن است در نیمه دوم سال تغییر کنند. برای اطلاع از تعرفه دقیق روز، به سایت adliran.ir یا دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید.
نکات حیاتی که باید قبل از هر اقدامی بدانید
در تجربه سال ها کار با سامانه های قضایی، چند نکته تکراری وجود دارد که نادیده گرفتن آن ها می تواند برای شما هزینه بر باشد:
هشدارهای مهم:
- هرگز رمز ثنا را در اختیار کسی قرار ندهید. کلاهبرداران با تماس تلفنی و ادعای اینکه از طرف دادگاه هستند، سعی در دریافت رمز شما دارند. قوه قضاییه هرگز تماس تلفنی برای دریافت رمز نمی گیرد.
- فقط از سایت رسمی adliran.ir استفاده کنید. سایت های مشابه با دامنه های نزدیک، برای فیشینگ طراحی شده اند.
- پیامک های ابلاغ حاوی لینک نیستند. اگر پیامکی با لینک برای شما آمد و ادعای ابلاغیه داشت، قطعاً کلاهبرداری است.
- تلفن همراه خود را همیشه در دسترس نگه دارید. تغییر شماره بدون اطلاع به دفتر خدمات قضایی، باعث می شود ابلاغیه ها را دریافت نکنید اما از نظر قانونی ابلاغ شده تلقی شوند.
- در صورت عدم حضور در وقت رسیدگی، لایحه بفرستید. اگر نمی توانید در جلسه حاضر شوید، می توانید با ثبت لایحه دفاعیه در دفتر خدمات قضایی، دفاعیات خود را ارسال کنید.
- مهلت های قانونی را جدی بگیرید. مهلت تجدیدنظرخواهی 20 روز برای افراد مقیم ایران و 2 ماه برای افراد مقیم خارج از کشور است.
سوالات متداول کاربران
آیا می توانم بدون ثبت نام در ثنا، احضاریه دریافت کنم؟
خیر. اگر در ثنا ثبت نام نکرده باشید، احضاریه به صورت کاغذی ارسال می شود. اما در بسیاری از پرونده ها، دادگاه می تواند بدون ثبت نام شما نیز به رسیدگی ادامه دهد و حکم صادر کند.
اگر احضاریه را دیر ببینم چه می شود؟
طبق قانون، 5 روز پس از قرار گرفتن ابلاغیه در حساب شما، ابلاغ قانونی انجام شده تلقی می شود. اگر در این مدت آن را نبینید و در وقت مقرر حاضر نشوید، ممکن است حکم غیابی صادر شود یا قرار جلب شما صادر گردد.
آیا می توانم از طریق اینترنت و بدون مراجعه به دفتر، دادخواست ثبت کنم؟
در حال حاضر ثبت دادخواست و شکواییه نیازمند احراز هویت حضوری در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. فقط مشاهده ابلاغیه و برخی خدمات محدود (مانند پرداخت آنلاین هزینه دادرسی) به صورت غیرحضوری انجام می شود.
هزینه دادخواست را چه کسی پرداخت می کند؟
هزینه دادرسی در زمان ثبت دادخواست بر عهده خواهان است. اما در پایان پرونده، اگر خواهان پیروز شود، می تواند هزینه دادرسی را از خوانده مطالبه کند.
آیا احضاریه الکترونیکی اعتبار قانونی احضاریه کاغذی را دارد؟
بله، کاملاً. طبق قانون، ابلاغ الکترونیکی همان اعتبار ابلاغ کاغذی را دارد و در دادگاه به عنوان سند معتبر شناخته می شود.
اگر طرف مقابل در سامانه ثنا ثبت نام نکرده باشد چه می شود؟
در این حالت، ابلاغیه به صورت کاغذی و از طریق مامور ابلاغ به آدرس او ارسال می شود. اگر آدرس درست نباشد و او پیدا نشود، ابلاغ از طریق روزنامه یا سایر روش های قانونی انجام می شود.
جمع بندی نهایی
احضاریه الکترونیکی یکی از مهم ترین دستاوردهای الکترونیکی شدن نظام قضایی ایران است که سرعت رسیدگی را به طور چشمگیری افزایش داده و هزینه های کاغذبازی را برای شهروندان کاهش داده است. به عنوان یک شهروند، شما نمی توانید مستقیماً احضاریه صادر کنید، اما می توانید با ثبت نام در سامانه ثنا، ابلاغیه های خود را به صورت آنلاین مشاهده کنید، با ثبت دادخواست از دادگاه بخواهید برای طرف مقابل احضاریه صادر کند، و در مواردی که نیازی به پرونده قضایی ندارید، از اظهارنامه الکترونیکی استفاده کنید.
سه نکته طلایی را همیشه به خاطر بسپارید: اول، رمز ثنا را نزد خود نگه دارید و در اختیار هیچ کس قرار ندهید. دوم، هر چند روز یک بار سامانه ثنا را چک کنید تا از ابلاغیه های جدید غافل نشوید. سوم، در صورت پیچیدگی پرونده، حتماً از یک وکیل متخصص کمک بگیرید؛ هزینه وکیل در مقایسه با خسارات ناشی از اشتباهات قانونی، بسیار ناچیز است.
اگر در هر یک از مراحل ثبت نام، مشاهده ابلاغیه یا ثبت دادخواست با مشکل مواجه شدید، سامانه پشتیبانی قوه قضاییه با شماره 1511 به صورت شبانه روزی پاسخگوی سوالات شماست.